LABUČEVO (ORAHOVAC)

Labučevo je albansko selo udaljeno petnaestak kilometara od Orahovca.
Pod imenom Labićevo selo se prvi put pominje početkom 14. veka, u povelji srpskog kralja Stefana Milutina manastiru Hilandaru na Svetoj Gori.
U blizini sela, u klisuri iznad slapova reke Miruše, nalaze se dve pećine isposnice, sa ostacima crkvica koje su bile u njima.

  LAPSKA SLATINA (PODUJEVO)
Lapska Slatina je danas albansko selo.
Po turskom zemljišnom popisu iz 1455. godine u Slatini je bilo 18 srpskih kuća. U selu se nalazio i manastir Sv. Nikole sa jednim kaluđerom.
Početkom druge polovine 19. veka selo je imalo svoju parohiju a, zajedno sa još dva obližnja sela, služilo se crkvom Sv. Petra sve do 1878. godine. Na mestu ove crkve danas je crkvište.
Prvi Albanci počeli su da se doseljavaju 1800. godine, ali je najveći broj došao posle 1878. godine.

  LEOČINA (SRBICA)
Selo Leočina se prvi put pominje u povelji srpskog kralja Stefana Milutina izdatoj 1314. godine.
Po turskom popisu iz 1485. godine selo je bilo podeljeno na gornju i donju oblast i ukupno je imalo 62 srpska domaćinstva sa dvojicom popova.
U Leočini postoji srednjovekovna crkva Svetog Jovana. Sagrađena je u 14. veku, a obnovljena u 16. veku. Po ranijim podacima, bila je posvećena Svetom Nikoli. Crkva je stručno konzervirana i obnovljena 1967. godine. Danas je zakonom zaštićena.
U selu se još nalaze ostaci tzv. Kaluđerske ili Preobraške crkve iz 14. veka.

  
Leposavić je središte krajnje severne kosovske opštine.
U selu se nalazilo nekoliko sakralnih objekata.
Usred naselja, od starog seoskog groblja, stoje ostaci crkve posvećene Uspenju Sv. Bogorodice.
Druga crkva je bila posvećena prazniku Cveti - Hristovom ulasku u Jerusalim. U Drugom svetskom ratu na ruševinama ove crkve Nemci i Rusi-belogardejci su načinili bunker.
Sadašnja leposavićka crkva je sazidana 1935. godine na temeljima starije crkve. Posvećena je Raspeću Hristovom, a narod je poznatija pod imenom Veliki petak.

  LEŠAK (LEPOSAVIĆ)
Selo Lešak se nalazi na desnoj strani Ibra, desetak kilometara od Leposavića.
Prvi pisani pomen o Lešaku je iz 1395. godine, kada je srpska kneginja Milica, žena kneza Lazara, priložila ovo selo svetogorskom manastiru Svetog Pantelejmona.
Zna se da je u srednjem veku ovo bio poznati rudarski kraj.
Između dva svetska rata na starom crkvištu je sazidana nova crkva posvećena Uspenju Bogorodice, ali je ona oštećena u zemljotresu koji je 1980. godine zahvatio područje Kopaonika.
U obližnjem zaseoku je staro srpsko groblje i ostaci crkve "Borjani" koja je zakonom zaštićena kao istorijski spomenik.

   LIPLJAN
Lipljan je gradić u središnjem delu Kosova polja.
Na mestu današnjeg grada postojala je vizantijska naseobina, a od ranog srednjeg veka u "Lepenionu" je bila raskrsnica puteva i sedište episkopije.
U Lipljanu su ostaci dveju većih crkava.
Crkva Vavedenja Sv. Bogorodice sazidana je pre 1331. godine, kada ju je srpski kralj i car Stefan Dušan darovao svetogorskom manastiru Hilandaru. Godine 1441, po dolasku Turaka i padu Novog Brda, crkva je srušena i zapaljena. O tom stradanju svedoči zapis urezan na freski u apsidi crkve. Na mnogim freskama i ikonostasu urezano je još preko sedamdeset zapisa koji govore o daljoj sudbini crkve, sve do 20. veka. Prilikom stručne temeljne konzervacije urađene 1955/58. godine ispod crkve su utvrđeni temelji jedne starohrišćanske trobrodne bazilike i jedne poznovizantijske bazilike.
U crkvi je sačuvano oko devedesetpet kvadratnih metara živopisa iz 14. i 16, odnosno 17. veka. Za crkvu je karakterističan prvobitni zidani ikonostas iz 14. veka (do visine od tri i po metra), koji je prilikom prve obnove u 16. veku bio nazidan do svoda.
Druga lipljanska crkva posvećena je hrišćanskim mučenicima Svetom Floru i Svetom Lavru sa Kosova, koji su stradali u 2. veku. Crkva je sagrađena u 20. veku. U ovom grad danas zivi svega nekoliko srpskih porodica.

  LISOCKA (NOVOBRDSKA KRIVA REKA)
Selo Lisocka se nalazi desetak kilometara severoistočno od Kosovske Kamenice.
Selo je nekada bilo naseljeno srpskim žiteljima Kršljancima, o čemu svedoči naziv mesta Kršljanit, kao i ostaci starog srpskog groblja, koje se zove Jovanovo groblje, te ruševine stare srpske crkve.
Albanci su u selo počeli da se doseljavaju od 1750. godine, po iseljenju Srba Kršljanaca.

  LOĆANE (DEČANE)
Loćane se nalazi u dolini Loćanske Bistrice.
Prvi pisani pomen o Loćanima je u Dečanskoj hrisovulji 1330. godine, kada je selo imalo 63 srpske kuće i četiri popa. U turskom popisu iz 1458. godine taj broj se znatno smanjio: 39 srpskih domova i 3 muslimanska. Godine 1879. ruski konzul u Prizrenu zatekao je 25 srpskih porodica.
Pored starog srpskog groblja sačuvana je rudimentarna seoska kuća brvnara, koja spada u najstarije seoske kuće u Srbiji. Jedna lepa lokalna legenda kaže da je iz te kuće preneta vatra majstorima kada su počeli sa zidanjem manastira Dečana. Kuća je danas zakonom zaštićena.

  LUČKA RIJEKA
Selo Lučka Rijeka se nalazi u slivu istoimene reke.
Prvi pisani spomenik o Lučkoj Rijeci je iz 1762. godine.
U selu postoji staro crkvište na srpskom groblju.
Današnja crkva je sazidana na temeljima starije crkve.

LJEVOŠA (PEĆ)
ljevoša je srpsko selo iznad manastira Pećke patrijaršije.
Po legendi, selo je dobilo ime po levanju (livenju) metala za izradu oružja srpske vojske za Kosovsku bitku 1389. godine.
Od srednjeg veka selo je pripadalo Pećkoj patrijaršiji i njegovi žitelji su bili zaduženi za čuvanje manastirskih stada. Usmeno narodno predanje kaže da se pomuženo mleko drvenim cevima slivalo u manastirske odaje i kuhinje.
U selu postoje ostaci nekoliko sakralnih objekata.
Crkva Sv. Nikole se nalazila u Tavoru - malom gradu više manastira. U prvoj polovini 17. veka tu je boravio Pajsije Hilandarac, poznati srpski patrijarh i pisac hagiografija.
Na bregu iznad Patrijaršije se nalazila crkva Sv. Đorđa. Po jednom sačuvanom zapisu, ona je obnovljena 1411. godine.
Crkva Sv. Dimitrija je podignuta u 14. veku kao jedna od pomoćnih crkvica u neposrednoj blizini snažnog srednjovekovnog kulturnog i verskog centra Pećke patrijaršije. Sačuvani su ostaci njenih fresaka, sa ćirilskim slovima.
Stotinak metara severno od Patrijaršije, na bregu Idvorac, očuvani su ostaci manastirske utvrđene kule-zvonare. Ogradni zidovi su se, sa istočne i zapadne strane, spuštali niz padine brega do samog manastira, čineći tako gornji širi odbrambeni deo celine manastirskog kompleksa. Duž zidova su bile ritmično raspoređene stražarnice.
U ljevoši i njenoj neposrednoj blizini sačuvani su još ostaci crkve Rođenja Sv. Jovana Krstitelja, crkve Sv. Arhanđela, crkve Sv. Simeona Mirotočivog, kao i starog srpskog groblja.
U stenama zapadno od sela nalazi se jedna isposnica.

  LJUBIŽDA (PRIZREN)
Selo se prvi put pominje u Arhanđelovskoj povelji cara Dušana 1348. godine.
U selu postoji nekoliko crkava i crkvišta.
Crkva Svetog Nikole je sagradjena u 16. veku, a obnovljena je 1867. godine. U njoj se nalazi dvadesetak ikona koje su ovde prenete iz okolnih seoskih crkava nakon njihovog rušenja. Među njima je bila i dvojna ikona Blagovesti i Susreta Joakima i Ane, iz 14. veka. Ova ikona je prvobitno pripadala horosu Dušanove zadužbine - crkve Svetih Arhanđela kod Prizrena. Sada se čuva u Narodnom muzeju u Beogradu.
Posebnu umetničku vrednost predstavljaju dveri iz 16. veka koje su pripadale sada srušenoj crkvi Svetog Jovana. Od ostalih vrednosti, u crkvi se čuvaju: dva-tri klepala, litijska ikona Bogorodice sa vezenim lanenim platnom dugim 7-8m, drveni putir od orahovine, nekoliko starih knjiga, prestonih ikona, bakarna krstionica, filigranski krst sa natpisom iz 19. veka i drugo.
Druga seoska crkva je posvećena Svetom Spasu. Crkva je porušena polovinom 19. veka, a njene razvaline su prisvojile poturice. Iz ove crkve su sačuvane duborezne i slikane oltarske dveri sa ikonostasa, koje su prenete u crkvu Svetog Nikole.
U selu se još nalaze razvaline crkve Svete Petke, ostaci crkve Svetog Jovana, crkve Svete Nedelje i još nekoliko crkava

METOHIJA (PODUJEVO)
Selo Metohija se nalazi u Gornjem Labu, petanaestak kilometara od Podujeva.
Po turskom popisu iz 1455. godine, Metohija je bila veliko selo, sa 51 srpskom kućom, dva popa i jednim kaluđerom isposnikom.
Danas u selu postoje ostaci dve srpske crkve i starog groblja.
Godine 1986. u selu je ostalo još samo jedno srpsko domaćinstvo.

  MILA, MILJAJ (PRIZREN)
Mila ili Miljaj je danas albansko selo.
U povelji srpskog kralja i cara Stefana Dušana iz 1355. godine selo se pominje pod imenom "Milišta".
Do osamdesetih godina 19. veka na bregu iznad sela mogle su se videti razvaline nevelike crkve izgubljenog imena.

  MURGULA (PODUJEVO)
Murgula je albansko selo u Labu.
Po turskom popisu iz 1455. godine u selu je bilo 15 srpskih domova, među kojima i kuća srpskog popa.
Godine 1878, za vreme srpsko-turskog rata, Srbi iz sela su se iselili u Toplicu.
Do 15. veka u selu je postojala crkva ranijeg srpskog življa.

   MUŠUTIŠTE (SUVA REKA)
Selo Mušutište se nalazi u Prizrenskom Podgoru pod planinom Ikona.
Prvi sačuvani pisani pomen o Mušutištu je iz 1315. godine.
U selu postoji nekoliko značajnih sakralnih obejakata velike starine.
Crkva Bogorodice Odigitrije sagrađena je 1315. godine kao zadužbina vrhovnog dvorskog upravnika državnih dobara - kaznaca Dragoslava i njegove porodice. Na nadvratniku iznad ulaza u crkvu sačuvan je natpis složen u tri reda, iz koga se vidi da je crkva podignuta za godinu dana. Sam natpis spada u red najlepših i najstarijih srpskih epigrafskih spomenika.
Crkva je živopisana nekoliko godina kasnije, ali su od prvobitnog živopisa očuvani samo fragmenti - ukupno desetak pojedinačnih figura arhijereja, ratnika i svetiteljki. Među njima je i jedan od tri najstarija portreta južnoslovenskog prosvetitelja Svetog Klimenta Ohridskog, učenika Konstantina i Metodija.
U koloritu mušutiških fresaka ima puno kontrasta i živosti, monumentalnosti izražene kroz širinu i smelost poteza i uznemirene oblike. Svojom vrednošću, ove freske spadaju među najlepša dela umetnosti doba srpskog kralja Stefana Milutina.
U crkvi se čuvaju i dve prestone ikone Hrista i Bogorodice, rađene 1603. godine.
Na brdu iznad sela nalazi se manastir Sv. Trojice - Rusinica, koji je osnovan pre 1465. godine. U manastiru se nalazila vredna zbirka rukopisnih knjiga iz vremena od 14. do 18. veka.
Godine 1829. manastir je zapusteo i bio je pridodat manastiru Sv. Marka Koriškog. Nakon obnove 1837. godine, nastavio je sa radom.
Sada je Rusinica ženski manastir.
U njemu se čuva jedan rukopisni Apostol iz 14. veka, zbirka ikona iz 19. veka i jedan šestokraki fenjer, dar prizrenskih zanatlija koji su pomogli obnovu manastira i izgradnju manastirskih konaka u stilu domaćeg narodnog graditeljstva.
Od 1968. godine Albanci su mnogo puta nanosili štetu manastiru i zlostavljali njegovo sestrinstvo, ali vinovnici tih zlodela nikada nisu pronađeni.
U okolini Mušutišta postoji veliki broj monaških isposnica.
Iznad manastira u planini Rusinici, u prirodnoj pećini do koje se stizalo stepeništem uklesanim u okomitu stenu, nalazila se isposnica Rusinica. Sagrađena je u 14. veku, a sastojala se iz prizemlja i sprata, u kojima su bila po dva odeljenja. Osim zidnih zapisa iz prošlih vekova, očuvani su i tragovi fresaka.
U izvorišnom delu Matoskog potoka, u litici stene visoke preko šezdeset metara, nalazi se osam pećina - isposnica, koje se u pet-šest redova penju jedna iznad druge. Isposnice su međusobno povezane uklesanim stazama i stepenicama. Jedna veća pećina je pretvorena u crkvu. Skupina ovih pećinskih isposnica je izrazito redak primerak spomenika ove vrste, očuvanih zahvaljujući njihovoj nepristupačnosti.
U selu Mušutištu i njegovoj neposrednoj okolini nalaze se još ostaci crkve Sv. Nikole, crkve Sv. Đorđa, crkve Sv. Petke i crkvice Sv. Spasa, ostaci crkava Sv. arhanđela Mihaila, Sv. Nikole II i Sv. Atanasija, kao i ostaci iščezle crkve Sv. Simeona koju je srpski kralj Stefan Dečanski 1326. godine darovao crkvi.

   MUŠINIKOVO (PRIZREN) 
Mušnikovo je srpsko selo pod šar-planinom, desetak kilometara udaljeno od Prizrena.
Najraniji pisani zapis o selu datira iz 1465. godine, kada se pominju Srbi priložnici iz "Mučnikova".
U selu se nalaze ostaci dveju crkava.
Crkva Sv. Apostola Petra i Pavla bila je dovršena i živopisana 1563/64. godine, o čemu svedoči fresko-natpis na zapadnom zidu crkve. Predanje kaže da je ona sagrađena na starijim temeljima hrama iz 14. veka.
Živopis crkve je dosta stradao. Sačuvano je desetak ikona iz 17. i 19. veka.
Crkva Sv. Nikole se nalazi u mesnom groblju. Podignuta je i živopisana u drugoj polovini 16. veka. Živopis je prilično dobro očuvan, a od ikona su očuvane oltarske carske dveri iz prve polovine 17. veka.

NAKLO (PEĆ)  
Selo Naklo se nalazi u Hvosnu, u Pećkom polju.
Prvi pisani pomen o Naklu je iz 1220. godine, u povelji srpskog kralja Stefana Prvovenčanog, kojom je ovo selo priložio manastir u Žiči.
Po turskom popisu iz 1485. godine selo je imalo 12 srpskih domaćinstava, uključujući i domaćinstvo seoskog popa, i dva muslimanska doma.
U selu su ostaci stare srpske crkve, koja je možda bila posvećena Sv. Jovanu Krstitelju, i srpskog groblja. Na temeljima ove crkve seljaci su 1985. godine sagradili novu crkvu.
Na mestu koje se zove Naklanski dubovi, na dvesta metara od sela, nalazi se grupa tabuisanih brestova s desne strane puta. Prema usmenom narodnom predanju, tim putem je jednom naišao najveći srpski svetitelj - Sveti Sava. Kako je bila vrućina, a u blizini nije bilo nikakvog hlada u kome bi mogao da se odmori, svetitelj je prekrstio štapom i - na tom mestu su odmah izrasli brestovi.

  NEŠEC (PRIZREN)
Našec je albansko selo u Podrimlju, nedaleko od Prizrena.
Selo se prvi put pominje 1348. godine u Svetoarhanđelskoj povelji srpskog kralja i cara Stefana Dušana. U Našecu se tada nalazio njegov letnji dvorac Ribnik.
Na livadi jednog našečkog Albanca postoje ostaci starog crkvišta.

   NEC (ĐAKOVICA)
Selo Nec se nalazi nedaleko od Đakovice.
Godine 1920. žitelji Srbi i Crnogorci su sagradili lepu seosku crkvu. Ali aprila 1941. godine albanski fašisti su ih sve proterali, selo su zapalili, a crkvu porušili gotovo do temelja.

OGOŠTE (NOVOBRDSKA KRIVA REKA)
Selo Ogošte se nalazi nedaleko od Kosovske Kamenice.
Prvi sačuvani pisani pomen o Ogoštu je iz 1395. godine, u povelji srpske kneginje Milice manastiru Sv. Pantelejmona na Svetoj Gori.
Po turskom popisu, selo je 1445. godine bilo opustelo.
Od 1750. godine u Ogošte su počeli da se doseljavaju Albanci.
U selu se nalaze ostaci stare srpske crkve posvećene Bogorodici i srpsko groblje.  U ovom selu danas nema Srba.

   ORAHOVAC
Varošica Orahovac je opštinsko središte na jugoistočnom rubu Metohije.
Prvi pisani pomen o Orahovcu je iz 1348. godine, u povelji srpskog kralja i cara Stefana Dušana. Godine 1405. naselje je priloženo manastiru Hilandaru na Svetoj Gori.
Sačuvan je jedan zapis u kome stoji da "6. aprila 1897. Arnauti opljačkaše oraovačku crkvu".
Usred naselja se nalazi crkva Uspenja Sv. Bogorodice. Podignuta je 1859. godine na starijim temeljima hrama.
U varoši se nalazi i konak manastira Pećke patrijaršije, podignut 1848. godine.
U orahovačkom vinogradištu na mestu Dubljane sačuvani su ostaci skromne crkve i neoliko starih srpskih grobova sa nadgrobnim pločama.

  ORLANE (PODUJEVO)
Selo Orlane se nalazi na obali reke Batlave i veštačkog Batlavskog jezera.
Godine 1381. srpski knez Lazar priložio je Orlane svojoj zadužbini - manastiru Ravanici.
Iznad obale, na sadašnjem srpskom groblju, stoje ostaci stare srpske crkve, za koju tamošnji žitelji veruju da je bila posvećena Sv. Konstantinu i Jeleni. Prema narodnom predanju, pored crkve su bili dvorovi Orlovića Pavla, poznatog kosovskog junaka, opevanog u epskoj narodnoj pesmi "Kosovka devojka". U ovom selu nema nijedne srpske duše posle 1999. god

  ORĆUŠA (DRAGAŠ)
Orćuša je danas muslimansko selo srpskog govornog jezika, a nalazi se u šarplaninskoj župi Gori, nedaleko od Dragaša.
Orćuša se prvi put pominje u Arhanđelovskoj povelji 1348. godine.
Po turskom popisu iz 1455. godine u selu je bilo pet srpskih kuća.
Na području sela se nalazilo staro crkvište.

  OSTRAĆE (LEPOSAVIĆ)
Selo Ostraće se nalazi severno od Leposavića, na desnoj obali reke Ibra.
Ostraće se prvi put pominje 1346. godine kao trg, dubrovačka naseobina i tvrđava: "kastel dito Ostrati".
Godine 1395. srpska kneginja Milica sa sinovima priložila je Ostraće svetogorskom manastiru Svetog Pantelejmona.
U 16. i 17. veku kroz ovaj poznati rudarski trg proputovali su mnogi zapadni trgovci i putopisci, među kojima i italijanski putopisac Zeno Katarini.
Nakon 1690. godine i velike seobe Srba na teritoriju ondašnje Austrougarske, mesto se zatrlo i, kako kaže narodno predanje, "devet godina ralo nije oralo u Ostraći".
Osim starog crkvišta i srpskog groblja, u selu se još nalaze ostaci srednjovekovnih zidina, verovatno nekadašnje varoši, i ruševine grobljanske crkve koja je danas zakonom zaštićena. Zakonom su zaštićeni i ostaci stare turske granične karaule iz 19. veka.

PALATNA (PODUJEVO)
Selo Palatna se nalazi u Gornjem Labu, na oko dvadeset kilometara od Podujeva.Prema usmenom narodnom predanju, ovde su srpski kraljevi i carevi imali svoje dvorove - polate, palatne, po čemu je selo i dobilo ime.
Nauka delom potvrđuje ovu tradiciju budući da se za vreme cara Stefana Dušana prestonica nazivala "polata careva".
U turskom popisu iz 1455. godine u Palatni je zapisano 8 srpskih domova.U selu se nalaze ostaci starog crkvišta i srpskog groblja, a desetak kilometara severno od sela, kod izvorišta reke Laba, stoje ostaci letnjikovca Vrhlaba - utvrđenog grada srpskog kralja Stefana Milutina.

  PALIVODENICE (KAČANIK)
Selo se pominje u turskom zbirnom popisu zemalja iz 1455. godine, a u Pomeniku manastira Sv. Trojice u Mušutištu upisani su mnogi darodavci iz Palivodenice.U selu postoji vrlo staro crkvište.

  PANTINA (VUČITRN)
Na levoj obali reke Sitnice, nedaleko od Vučitrna, nalazi se selo Pantina.Selo je dobilo ime po poznatoj istorijskoj bici kod Pantina 1173. godine, u kojoj se borio Stefan Nemanja, kasnije srpski veliki župan i rodonačelnik najveće srpske dinastije - Nemanjića.
Godine 1384. car Stefan Dušan je selo priložio svojoj zadužbini, manastiru Sv. Arhanđela kod Prizrena.
Po turskom popisu iz 1455. godine u selu je bilo 55 srpskih kuća sa kućom seoskog popa.Ispod sela su ostaci stare crkve i starog i novog srpskog groblja.

  PEĆANE (SUVA REKA)
Selo Pećane se nalazi u Prizrenskom podgoru, nedaleko od Suve Reke.
Selo se prvi put pominje 1348. godine, u Arhanđelovskoj povelji srpskog cara Stefana Dušana.Osamdesetih godina 18. veka ruski konzul u Prizrenu zatekao je još samo jednu srpsku porodicu u selu.
Stara crkva Vavedenja Bogorodice podignuta je 1451/52. godine, kao zadužbina nepoznatog ktitora. Fresko-natpis iznad vrata crkve, koji je svedočio o vremenu njene gradnje, postojao je do kraja 19. veka, kada se svod crkve provalio a živopis otpao. Delom sačuvane freske iz apside su skinute i konzervirane, i danas se nalaze u Narodnom muzeju u Beogradu.Crkva je imala kube, a na fasadi lepo klesanu biforu, koju su Albanci iz sela skinuli da bi je uzidali na svoju kulu. Godine 1979, prilikom "opravljanja" kule, taj prozor je "slučajno" polomljen.
Iznad sela, nedaleko od crkve, postoji prirodna pećina koja je u srednjem veku služila kao isposnica.U selu su ostaci stare crkve.
Danas u Pećanima nema Srb

  PLAJNIK (DRAGAŠ)
Plajnik je danas albansko selo.U selu su sačuvani mnogi slovenski toponimi.Na brežuljku više sela stoje ostaci stare srpske crkve.

  POGRADJE (KLINA)
Selo Pogradje se prvi put pominje 1314. godine u darovnoj povelji kralja Stefana Milutina njegovom manastiru Banjskoj.
Po turskom popisu iz 1455. godine selo je imalo 30 srpskih domova, na čelu sa pravoslavnim popom.Crkva Svetih Vrača ili Donja crkva prvobitno je bila posvećena Svetom Nikoli. Podignuta je u drugoj polovini 16. veka. Stručno je obnovljena 1967. godine i danas je zakonom zaštićena.Iznad Pograđa se nalaze ruševine Gornje crkve, koju meštani zovu Sveti Vrači. U narteksu crkve su sačuvani ostaci fresaka iz 16. veka, po čemu se sudi da je crkva još starija.U blizini sela su ruševine srednjovekovnog grada Gradišta, za koji meštani tvrde da je tu bio dvor sestre proklete Jerine. Postoji i brdo Jerinjak, sa ostacima drugog srednjovekovnog grada, koji narod zove Jerinin grad.

  PODGRAĐE (GNJILANE)
Na desnoj obali reke Morave, na izlazu iz Pograđske klisure, nalazi se albansko selo Podgrađe.U davnini selo je bilo srpsko, o čemu svedoči i njegov slovenski naziv: kako se nalazilo ispod utvrđenog grada dobilo je ime Pod-grad-je.Prvi put Podgrađe se pominje 1395. godine, u povelji srpske kneginje Milice, koja ga je darovala svetogorskom manastiru Svetog Pantelejmona.U selu su ostaci dva crkvišta, a u ruševinama grada-tvrđave ostaci još jedne crkve.Blizu sela, pored Morave, postoji mesto pod imenom Goven. Po lokalnom predanju, kada su Turci osvojili grad, jedna devojka Srpskinja je sa tog mesta skočila u reku, govoreći: "Neću da govim (poštujem, ljubim) tudjinu, radije ću se udaviti".

  PODUJEVO
Podujevo je sedište opštine i središte župe Lab na Kosovu.
U turskom popisu iz 1455. godine Podujevo se pominje kao veliko selo, sa 43 srpske kuće, među kojima je i dom seoskog popa.
Godine 1806, u vreme Prvog srpskog ustanka, srpski ustanik Stanoje Glavaš je ovde podigao šanac prema Turcima.Srednjovekovna podujevska crkva se verovatno nalazila na brdu Merđezu, koje su Turci pretvorili u tvrđavu i graničnu kulu (merđez na turskom znači granična karaula, utvrđenje).Posle Prvog svetskog rata na brdu je podignuta nova crkva koja je posvećena Sv. Iliji. U Drugom svetskom ratu albanski fašisti i Nemci su srušili njeno kube i oštetili je. Crkva je obnovljena 1971. godine.

 

POMAZATIN (PRIŠTINA)
Selo se prvi put pominje u turskom popisu iz 1455. godine kao "Bomazadin", sa 10 srpskih kuća.Godine 1937. u Pomazatinu je podignuta nova crkva Svetog Ilije. Osamdesetih godina 20. veka Albanci su na njoj polomili vrata i prozore. Tada je u selu ostao još samo jedan Srbin, starac. Manastir je srusen nakon 1999. godine.

  PONOŠEVAC (ĐAKOVICA)
Selo Ponoševac se nalazi u dolini Ribnika, zapadno od Đakovice.
Selo se prvi put pominje kao metoh manastira Dečana, u povelji srpske kneginje Milice iz 1389. godine.Po turskom popisu iz 1485. godine, u Ponoševcu je bilo 17 srpskih domova i jedan muslimanski.
Aprila 1941. godine albanski fašisti su u dvorištu seoske škole streljali 22 Crnogorca. Sve srpske i crnogorske kuće su spalili i razorili, a živalj proterali. Tom prilikom je spaljena i razorena i nova srpska crkva, podignuta samo nekoliko godina ranije.
Danas u selu nema Srba.

  POPOVLJANE (SUVA REKA)
Prvi sačuvani pisani pomen o ovom selu je iz 1465. godine.Krajem 19. veka ruski konzul u Prizrenu posetio je ovo selo i seosku crkvu. Tom prilikom, pokušao je da otkloni nasilje Arbanaca iz susednog sela koji nisu dozvoljavali da Popovljanci vrše svoje pravoslavne obrede u crkvi.Na popovljanskom groblju se nalazi crkva Svetog Nikole koja je podignuta i oslikana 1926. godine.

  PREKAZE (SRBICA)
Albansko selo Donje i Gornje Prekaze nalazi se nedaleko od Srbice.
U selu je bilo 30 srpskih kuća, ali su one sve nasilno iseljene, a živalj proteran, do početka 1982. godine. U selu je ostalo samo staro srpsko groblje.

  PUSTENIK (KAČANIK)
Albansko selo Pustenik se nalazi u dolini i okolini ušća Kotlinske reke, nedaleko od Kačanika. Podeljeno je na Stari i Novi Pustenik.
Po turskom popisu iz 1452. godine, u selu je bilo 50 srpskih domova, među kojima i dom seoskog popa. Slovenski živalj se održao do početka 18. veka.Na ulazu u selo, na istaknutom bregu, stoje ostaci crkve nepoznatog svetitelja. I sada se, određenih dana u godini, na ovom crkvištu okupljaju Romi i poneki muslimani da pale sveće i dovode bolesnike "na isceljenje".

 RADAVAC (PEĆ)
Selo Radavac je smešteno u Pećkom podgoru, na levoj obali Belog Drima.
Prvi sačuvani pisani pomen o Radavcu je iz 1381. godine, u povelji srpskog kneza i cara Lazara kojom je selo priloženo ruskom manastiru Svetog Pantelejmona na Svetoj Gori.
U turskom popisu iz 1458. godine u Radavcu su upisana 24 srpska domaćinstva i manastir Sv. Spasa sa deset kaluđera.
Iznad današnje hidrocentrale nalaze se ostaci temelja crkve, a u njihovoj blizini temelji pomoćnih ekonomskih zgrada i ogradnog zida dugog nekoliko desetina metara kojim je manastir bio utvrđen.
Očuvani su ostaci i druge, manje seoske crkve, kao i velikog groblja ranijeg srpskog stanovništva.

  RADEŠA (DRAGAŠ)
Radeša je muslimansko selo srpskog govornog jezika u šarplaninskoj župi Gori.
Prvi pisani pomen o selu je iz 1348. godine, u Svetoarhanđelskoj povelji srpskog cara Stefana Dušana. Iz ove povelje se vidi da su u okolini sela postojale crkva Sv. Nikole i crkva Sv. Ilije.
U selu su očuvani temelji stare srpske crkve koja se, po predanju, nalazila u sklopu nekog manastira.

   RAKITNICA (PODUJEVO)
Selo Rakitnica se nalazi u Labu, jugoistočno od Podujeva.
Rakitnica je nekada bila srpsko selo, ali su se poslednje srpske porodice iselile posle srpsko-turskog rata 1878. godine.
U selu je očuvana stara crkva posvećena Sv. Arhanđelu Mihailu letnjem. Albanci iz sela je zovu "Kiša Lazarit" - Lazareva crkva jer je, po predanju, nakon Kosovskog boja u njoj zanoćilo telo srpskog kneza Lazara kada je prenošeno iz Prištine u manastir Ravanicu.
Prema arhitektonskim i stilskim odlikama, crkva je građena u 14. ili 15. veku, prvi put je obnavljana u 16. veku, drugi put 1936. godine.
U selu se nalaze i ostaci starog srpskog groblja.

  RAKOČ (ĐAKOVICA)
Selo Rakoc se nalazi desetak kilometara severno od Đakovice.
Pod nešto drugačijim imenom selo se prvi put pominje u Dečanskoj hrisovulji 1330. godine.
Prema turskom popisu iz 1485. godine, u selu je bilo 38 srpskih domova. Godine 1868. ruski istoričar i konzul u Prizrenu - I. S. Jastrebov, zatekao je u Rakocu razvaline srpske crkve i neveliko srpsko groblje.
Danas u selu nema Srba.

  RATIŠ (DEČANE)
Selo Ratiš se nalazi u dolini Loćanske i Dečanske Bistrice.
Ratiš se prvi put pominje 1330. godine, u povelji koju je srpski kralj Stefan Dečanski izdao svojoj zadužbini - manastiru Dečanima. Tada je selo imalo 17 srpskih kuća.
Godine 1935. seljaci su na temeljima starije srpske crkve podigli novu crkvu posvećenu Sv. Trojici. Ona je demolirana i oskrnavljena aprila 1941. godine kada su Albanci popalili i raselili sva srpska i crnogorska sela u Metohiji, ali je ipak stajala kao ruševina i posle Drugog svetskog rata. Osamdesetih godina 20. veka je potpuno srušena.
Oko crkve Sv. Trojice postojalo je staro srpsko groblje od kojeg sada nema nijedan nadgrobni spomenik ni kamen.

  RAČA (ĐAKOVICA)
Selo Rača se nalazi nedaleko od Đakovice.
Na račanskom bregu su do početka 20. veka postojali ostaci stare srpske crkve. Po predanju, kada su Turci osvojili ove krajeve i ušli u Raču, u crkvi su zatekli popa sa đacima. Pokušali su da sa vrećama vune spale đake, sveštenika i crkvu, ali se vuna pretvorila u zemlju i tako je nastao sadašnji brežuljak.

  RAČAK (UROSEVAC)
Selo Račak se nalazi na izlazu iz klisure Crnoljeve, u blizini Uroševca.
U pisanim dokumentima selo se pominje 1343. i 1345. godine, u poveljama srpskog kralja i cara Stefana Dušana.
Po turskom defteru iz 1487. godine, u selu je postojao manastir Sv. Vrači.
Iznad sela su ostaci temelja crkve iz 14. veka, za koju tamošnji žitelji misle da je bila posvećena Sv. Vračima. Crkvište je zaštićeno zakonom kao značajan spomenik srpske kulture.

  RESTELICA (DRAGAŠ)
Restelica kod Dragaša je po veličini drugo muslimansko selo srpskog govornog jezika u šarplaninskoj župi Gori.
Svi toponimi u selu su sačuvali svoj prvobitni slovenski naziv.
U Restelici je postojala srpska crkva posvećena Sv. Varvari, za koju predanje kaže da je bila manastir.
Očuvano je staro srpsko groblje.

   REČANE (SUVA REKA)
Istočno od Suve Reke smešteno je staro selo Rečane.
Godine 1348. srpski car Stefan Dušan je darovao ovo selo svom manastiru Sv. Arhanđela kod Prizrena. Međe koje su tada bile potanko obeležene održale su do danas svoje neizmenjene nazive. Smatra se da je već tada u međama sela bila i crkva Sv. Đorđa -
zadužbina nepoznatog vojvode koji je tu sahranjen 1370. godine, kako svedoči nadgrobna ploča u podu crkve. Polovinom 19. veka crkva je bila oronula, polusrušenog kubeta i zapustela. Inoverni meštani pastiri su u njoj zimovali i zatvarali svoje koze, a leti im je služila kao plandište za stoku. Početkom 20. veka je delimično obnovljena.
U crkvi je sačuvano nešto oko polovine prvobitnog živopisa. Od deset kompozicija iz ciklusa posvećenog patronu crkve - Svetom Đorđu, sačuvano je šest scena, koje imaju veliki ikonografski i kulturni značaj. Prve tri scene su rađene po srpskim prevodima žitija Svetog Đorđa, dok donju zonu zauzimaju likovi pojedinačnih svetitelja i Poklonjenje agnecu u apsidi. Na južnom zidu zapadnog traveja, u nizu stojećih figura, naslikano je pet žena-mučenica, a na zapadnom zidu četiri sveta ratnika. Svi natpisi su na slovenskom jeziku.
Živopis je nastao u sedmoj deceniji 14. veka, kao delo dvojice zografa iz Prizrenske slikarske škole.
Od 1956. do 1960. godine na crkvi i freskama su izvedeni konzervatorski radovi.

  RZNIC (DEČANE)
Selo Rznić je smešteno na desnoj obali Dečanske Bistrice.
Selo se prvi put pominje u dečanskim hrisovuljama 1330. godine, kao naselje sa 38 srpskih kuća. Godine 1485, prema turskom popisu, taj broj se smanjio na 20 srpskih domaćinstava.
Do druge polovine 19. veka u Rzniću su stajale razvaline srpske crkve Sv. Srđa i Vakha. Od materijala ove crkve sazidana je sadašnja seoska džamija.

  RODELJ (LEPOSAVIĆ)
Selo Rodelj se nalazi severno od Leposavića, na desnoj obali Ibra.
Žitelji ovog sela su učestvovali u Prvom srpskom ustanku i Karađorđevom pohodu na Novi Pazar 1812. godine.
U selu postoji mala crkva i veoma staro srpsko groblje.

  RUGOVO (PEĆ)
Ime Rugovo dolazi od starog slovenskog vlastitog imena Rug, a pripadalo je prvom vlasniku i baštiniku sela.
U turskom popisu iz 1485. godine u Rugovu je bilo 110 muških obveznika - Srba.
U selu postoje ostaci dveju crkava.
Danas je Rugovo etnički čisto albansko selo.

SAMODREŽA (VUČITRN)
Na krajnjim južnim padinama Kopaonika, u dolini Laba, smešteno je selo Samodreža.
Po predanju i srpskoj narodnoj pesmi "Uroš i Mrnjavčevići", uoči Kosovske bitke 1389. godine srpska vojska, na čelu sa knezom Lazarom, pričestila se u crkvi Samodreži. Isto predanje kaže da je u toj crkvi sahranjen Miloš Obilić, srpski vitez koji je za vreme Kosovske bitke prerušen ušao u turski tabor i ubio sultana Murata kako bi sa sebe sprao lažnu optužbu drugog viteza, Vuka Brankovića, da je izdajica. Na brdu iznad crkve je bio stari grad sa dvorcem Vuka Brankovića. U tom dvorcu je uoči Kosovske bitke knez Lazar održao večeru sa svojim vojskovođama i tom prilikom je izgovorio poznatu kosovsku kletvu, koja i danas živi kao najsvetiji zavet svih Srba:
"Ko je Srbin i srpskoga roda
i od srpske krvi i kolena,
a ne doš'o u boj na Kosovo
od ruke mu ništa ne rodilo
rujno vino i 'šenica bela,
ne imao roda ni poroda
ni muškoga ni devojačkoga
rđom kaps'o dok mu je koljena".
(po rđi se spominjao dok mu je kolena)
Crkva u Samodreži bila je posvećena Sv. Jovanu Preteči. Početkom 20. veka, pre oslobodjenja Srbije od Turaka, jedan Albanac iz sela je od kamena sa crkve napravio sebi vodenicu, dok je, po naredbi prištinskog paše, olovo sa crkve skinuto kako bi se njime pokrila džamija u susednom selu.
Godine 1932. na temeljima stare crkve podignuta je nova Samodreža od belih mermernih tesanika. Iste godine je i živopisana. Međutim, albanski nacionalisti su je 1981. godine oskrnavili i oštetili njene freske. Iduće, 1982. godine, svirepo su ubili jednog mladića - Srbina pred njegovom majkom zato što je branio svoju imovinu i zemlju od pohare.

  SVETLJE (PODUJEVO)
Selo Svetlje se nalazi na desnoj strani Laba, na nekoliko kilometara od Podujeva.
Po turskom popisu iz 1455. godine u selu je bilo 55 srpskih domaćinstava, a zapisana je i obližnja crkva Sv. Mine sa popom i tri kaluđera.
Godine 1689. Đakomo Kanteli di Vinjola je na karti "Kraljevstva Srbije" (Il regno de la Servia) upisao ovo selo kao "Sfitele". Karta se danas čuva u Nacionalnoj biblioteci u Parizu.
Sredinom 18. veka u selo su počeli da se doseljavaju Albanci.
Godine 1986. u Svetlju je ostalo još samo jedno srpsko domaćinstvo.

  SVINJARE
Na severnim obroncima Čičavice smešteno je selo Svinjare.
Selo se prvi put pominje u turskom popisu 1455. godine, kada je imalo 14 srpskih kuća.
U selu postoji crkva i ostaci dva crkvišta.

  SIGA ( PEĆ)
Srpsko selo Siga nalazi se u Metohijskom podgoru, u podnožju planine Rusolije.
Pod samom planinom postojala je vrlo stara crkva, sa zidovima koji su mestimično bili visoki i do četiri metra. Po predanju, crkva je bila starija od manastira Dečana. Na njenim temeljima je 1937. godine počela gradnja nove crkve Sv. Dimitrija, koja je prekinuta 1941. godine. U toku Drugog svetskog rata Albanci su delom demolirali crkvu.
Završetak radova i osvećenje hrama je obavljeno 1977. godine.
Pokraj hrama je izvor sa, kako se veruje, lekovitom vodom.
Očuvano je staro srpsko groblje, sa nekoliko primeraka starih nadgrobnih kamenih ploča i većih krstača.

  SLOVINJE (LIPLJAN)
Selo Slovinje se nalazi u podnožju Žegovca, nedaleko od Lipljana.
Prvi sačuvani pisani pomeni o Slovinju su u dvema poveljama srpskog kralja i cara Stefana Dušana iz 1331. i 1348. godine. Prvom poveljom selo je darovano hilandarskom pirgu Hrusija na Svetoj Gori, a drugom je potvrdjeno srpskom manastiru Hilandaru.
Seosku crkvu Sv. Jovana iz 14. i 16. veka srušili su Albanci da bi podigli seosku džamiju.
Sa druge crkve, posvećene Sv. Nikoli, iz 14. veka, Albanci su skidali kamenje i prodavali ga kompaniji za zidanje železničkih mostova koja je između 1871. i 1873. godine gradila kosovsku železničku prugu.
U planini iznad Slovinja postojao je manstir Sv. Đorđa iz 14. veka. Manastir je početkom 19. veka srušio samozvani gospodar Kosova Jašar-paša džinić, poreklom Albanac, da bi od njegovog materijala zidao mostove na reci Sitnici.

  SMIRA (VITINA)
U podnožju Skopske Crne Gore, nedaleko od Vitine, nalazi se selo Smira.
Selo se prvi put pominje 1308. godine, u povelji srpskog kralja Stefana Milutina, kojom je Smira priložena hilandarskom pirgu Hrusija na Svetoj Gori.
"Hram Vaznesenja" ili crkvu Spasovu podigao je gračanički i novobrdski mitropolit Nikanor sredinom 16. veka. Ktitor je svojoj zadužbini darovao nekoliko rukopisnih knjiga i tipik, kao i srebrom okovani duborezni krst sa natpisom.
Druga crkva u Smiri bila je posvećena Sv. Simeonu Mirotočivom.
U selu je postojala još jedna crkva, koja je sasvim porušena.
Danas se na džamiji u Smiri nalazi uzidana kamena ploča sa ćirilskim tekstom, koja je svakako doneta sa jedne od ovih crkava.

  SOKOLIKA (KOSOVSKA MITROVICA)
Sokolica je naziv za brdo i crkvu Pokrova Sv. Bogorodice u selu Boljetinu.
Po turskom popisu iz 1455. godine, selo je imalo 21 srpski dom.
Manastir sa crkvom je podignut u 14. ili 15. veku, kao zadužbina nepoznatog ktitora. Crkva je pravougaone osnove, a zidana je od lepo tesanog kamena i zasvedena poluobličastim svodom. Priprata je kasnije dograđena.
Prvobitni živopis je jako oštećen.
Godine 1936. podignut je lep i skladan zvonik sa po dve bifore i dve rozete na gornjem spratu.
U sokoličkoj crkvi se čuva izuzetno retka i vredna mermerna statua Bogorodice, koja sedi na prestolu sa malim Hristom u krilu. Statua potiče iz 14. veka i predstavlja delo primorskih majstora koji su nastojali da se što više približe vizantijskom duhu.
Statua se najpre nalazila u manastiru Banjskoj. Kada su Turci razorili ovaj manastir i pretvorili ga u džamiju, statua je preneta u sokoličku crkvu. Po narodnom predanju, sokolička Bogorodica je "doletela pre 500 godina preko brda i stala na drvo pod stenom i pozvala narod da tu podigne crkvu". Narod joj je podigao hram koji je kasnije zapusteo, pa je polovinom 19. veka opet obnovljen.
Od 1967. godine u selu više nema nijedne srpske kuće. Te godine Albanci su iskopali i oskrnavili i poslednji srpski grob na groblju više crkve.

  SOČANICA (LEPOSAVIĆ)
Na desnoj strani reke Ibra, nedaleko od Leposavića, smešteno je veoma staro selo razbijenog tipa - Sočanica.
U pisanim izvorima selo se prvi put pominje 1315. godine, u povelji srpskog kralja Stefana Milutina manastiru Banjskoj.
U zaseoku Sočanice nalazi se crkva Usekovanja Sv. Jovana Preteče. Crkva je podignuta 1863. godine nastojanjem ondašnjeg sočanskog kneza, koga su sledeće godine ubili Arbanasi. Crkva je podignuta na starim srednjovekovnim temeljima. Zakonom je zaštićena kao spomenik kulture.
U selu i njegovoj okolini stoje ostaci crkve Sv. Petke i crkve Sv. Prečiste.
Iznad sela je stari grad Galič kojeg pominje vizantijski istoričar Jovan Kinam, letopisac vizantijskog cara Manojla Komnena (1143-1180).
U Sočanici se nalaze i ostaci rimskog provincijskog centra Municipijuma DD iz 2. do 4. v.n.e.

  SRBICA
Varoš Srbica je opštinsko središte u Metohijskom podgoru.
Varoš je osnovana 1924. godine sa oko 30 kuća Srba i Crnogoraca.
U naselju postoji srpsko groblje i spomenik palim i mučki poubijanim borcima protiv albanskih fašista u Drugom svetskom ratu.

  SREDSKA
Selo Sredska se nalazi u Sredačkoj župi ispod šarplanine.
Godine 1348. srpski car Stefan Dušan je selo i župu priložio svojoj zadužbini - manastiru Sv. Arhanđela kod Prizrena.
U selu postoje ostaci crkve Sv. Petke koja se pominje u Arhanđelovskoj povelji, ostaci crkve Sv. Đorđa sa freskama iz prve polovine 16. veka i crkve Sv. Bogorodice iz istog vremena, kao i crkve Sv. Nikole koja je sagrađena 1875. godine.

  STAGOVA (KAČANIK)
U dolini reke Nerodimke, na nekoliko kilometara od Kačanika, smešteno je selo Stagovo.
Stagovo se pominje u turskim popisima iz 1452. i 1463. godine kao srpsko selo.
Albanci su ovde počeli da se doseljavaju oko 1700. godine.
Do osamdesetih godina 19. veka u Stagovu su stajali ostaci napuštene srpske crkve sa starim grobljem.
Danas u selu nema Srba.

  STRAŽA (KAČANIK)
U podnožju najvišeg šarplaninskog vrha smešteno je selo Straža.
U selu je postojala srpska crkva sa grobljem, ali po nasilnom iseljenju srpskog i makedonskog življa crkva je porušena, a groblje oko nje uništeno.
Danas je Straža etnički čisto albansko selo.

   SUVA RIKA
Suva Reka je opštinsko središte u Prizrenskom podgoru.
Prvi sačuvani pisani pomen o Suvoj Reci je iz 1465. godine.
Mlečanin Đakomo Kanteli di Vinjola je 1689. godine upisao ovo mesto na svoj bakrorez-kartu, koja se danas čuva u Nacionalnoj biblioteci u Parizu.
Osamdesetih godina 19. veka ruski konzul u Prizrenu zatekao je u Suvoj Reci devet domova srpskih Roma.
U mestu je postojala stara srpska crkva koja je srušena, i srpsko groblje. Na bregu ispod sela nalazila se isposnica, u kojoj su, po jednom zapisu iz 1880. godine, čuvane nečije svete mošti, dok su oko isposnice bile monaške ćelije. Turci su ovu isposnicu pretvorili u tekiju.
Godine 1938. podignuta je nova srpska crkva sa kubetom i zvonikom. Kraj nje je današnje groblje.

  SUVA REKA
Selo Suvo Grlo se nalazi u Metohijskom podgoru, petnaest kilometara od Istoka.
Prema predanju, selo se nekada zvalo Srma Grlo po obližnjem rudniku "srme" - srebra.
U pisanim izvorima se prvi put pominje u povelji srpskog kralja Stefana Milutina, krajem 13. veka. Tada je selo bilo središte manje župe, a u njemu se nalazila crkva Sv. Bogorodice. U vreme kralja i cara Stefana Dušana, selo i crkva su priloženi hilandarskom pirgu Hrusija na Svetoj Gori.
Po turskom popisu iz 1485. godine, Suho Grlo je bilo središte nahije sa preko petnaest sela. Ukupno je imalo 126 srpskih kuća, tri doma sveštenika i jedan dom kaluđera.
U selu je postojalo nekoliko sakralnih objekata.
Najstarija suvogrlska crkva je sagrađena u vreme kralja Stefana Milutina, a bila je posvećena Svetoj Bogorodici. Verovatno iz istog vremena je i crkva Vavedenja Bogorodice.
U Suvom Grlu se još nalaze ostaci crkve Sv. Nikole, crkve Sv. Arhanđela i crkve Sv. Jovana, kao i više crkvišta nepoznatog imena.
Na jednom visu stoje ostaci "Kaluđerskog grada", a u šumi su ruševine drugog starog grada. 

TOPONICA,   TOPOLNICA  (NOVOBRDSKA KRIVA REKA)
U ravnici donjeg toka Krive Reke smešteno je selo Toponica.
U povelji manastira Gračanice iz 1321/22. godine Topolnica je bio naziv za čitavu oblast današnje Novobrdske Krive Reke.
U 16. i 17. veku ova oblast se nazivala Anđelova Topolnica po tesalijskom knezu Mihailu Anđelu koji se, po padu Tesalije, sklonio u Novo Brdo, oženio Srpkinjom i verovatno postao gospodar župe Topolnice. Njegovi sinovi Mihailo i Mahmud Anđelovići su došli do visokih vojnih dostojanstava, služeći, prvi u srpskoj, drugi u turskoj vojsci.
Albanci su u Topolnicu počeli da se doseljavaju posle 1700-te godine, da bi do 1880. godine sasvim potisnuli Srbe starosedeoce.
Na srpskom seoskom groblju Albanci su 1985. godine u paramparčad porazbijali sve nadgrobne spomenike.

UBOŽAC (NOVOBRDSKA KRIVA REKA)
Ubožac ili Rđavac je naziv srednjovekovnog manastira u Novobrdskoj Krivoj Reci.
Manastir je sagrađen u prvoj polivini 14. veka u vreme srpskog kralja Stefana Milutina, najverovatnije kao zadužbina svetogorskog igumana Starca Isaije. Ovaj sveti čovek je bio prijatelj i savetnik srpskog cara Stefana Dušana, a potom i kneza Lazara. Poznat je kao prevodilac na srpski jezik dela Dionisija Areopagita i kao autor izveštaja o srpskom porazu u Maričkoj bici 1371. godine. Smatra se da je on sa svojim roditeljima, inače vlastelinima kralja Milutina koji su se kasnije zamonašili u Ubošcu, podigao ovaj manastir i crkvu koja je posvećena Vavedenju Sv. Bogorodice. Isaija je preneo u srpske krajeve svetogorske elemente ne samo u crkvenom životu i liturgijskim obredima nego i u arhitekturi crkava i manastira, što je imalo veliki značaj za formiranje moravskog arhitektonskog stila u 14. i 15. veku u Srbiji.
Danas se u manastiru Pećkoj patrijaršiji čuvaju dve rukopisne knjige manastira Rđavca iz prve polovine 15. veka.
Osim moštiju Starca Isaije i njegovih roditelja, u manastiru su verovatno pohranjene i mošti pećkog patrijarha Savatija, osnivača manastira Pive u Crnoj Gori.
Godine 1690, u vreme austrijske najezde koja je izazvala veliku seobu Srba pod Arsenijem III Čarnojevićem, manastir je stradao od Austougara.

   ULJARICE
Uljarice je ime za dve pećine-isposnice na desnoj obali iznad velikog slapa reke Miruše.
Velika pećina ili Velika crkva verovatno potiče iz 14. veka, a bila je obnovljena u 16. veku. Isposnica je nastala zaziđivanjem ulazne strane prirodne pećine. Prilikom arheoloških ispitivanja u Velikoj isposnici su nađeni fragmenti fresaka.
Dvadesetak metara od nje nalazi se Mala pećina-isposnica, do koje se stiže uzanom stazicom uklesanom u steni. Osnova Male isposnice nije bila veća od 1X1,5 m. U isposnici je bila delimično sačuvana predstava Silaska Sv. Duha na apostole, ali su u novije vreme pastiri iz obližnjih sela gotovo potpuno uništili ovaj ostatak živopisa.

  UNJEMIR, DOBRA VODA (KLINA)
Selo Unjemir ili Dobra Voda nalazi se u Prekoruplju kod Kline.
Prvi sačuvani pisani pomen o Unjemiru je iz 1330. godine, u povelji srpskog kralja Stefana Dečanskog kojom je ovo selo darovao svojoj zadužbini - manastiru Dečanima.
Po turskom popisu iz 1455. u selu je bilo 12 srpskih kuća, uključujući i domaćinstvo seoskog popa.
U Unjemiru je rođen Sveti Petar Koriški, poznati srpski pustinožitelj iz 13. veka. O životu i pustinožiću ovog svetitelja govore srednjovekovna dela Služba i Žitije Petra Koriškog, koja je napisao Teodosije Hilandarac. Oba dela se svrstavaju u red najuspešnijih i najlepših ostvarenja srpske književnosti srednjeg veka.
Na brdu iznad Unjemira stoje ostaci crkve Sv. Apostola Petra i Pavla, poznatije kao Petrovica. Crkva je podignuta u 13. veku, verovatno u sklopu istoimenog manastirskog kompleksa. Sačuvani su temelji obimnih zidova ulazne kule i vratnica gradića-tvrđave u čijem se središtu nalazio hram. On je prezidan u 14. veku, a ponovo je obnovljen posle obnove manastira Pećke patrijaršije u 16. veku.
U Unjemiru postoje i ostaci jednog crkvišta.
Poslednja srpska porodica se odavde iselila 1968. godine, tako da je Unjemir danas etnički čisto albansko selo.

   UROŠEVAC
Uroševac je opštinsko središte na krajnjem jugu Kosova polja.
Uroševačka stara crkva je podignuta 1901. godine, ali je napuštena 1929. godine kada je dovršena izgradnja nove crkve Sv. kralja Uroša.
U novoj crkvi se čuva zanimljiva zbirka ikona mlađeg vremena. U ovom gradu danas ne zivi nijedan Srbin.

HOČA ZAGRADSKA (PRIZREN)
Selo Hoča Zagradska se nalazi sa leve strane Prizreneske Bistrice, kod Prizrena.
U pisanim izvorima selo se prvi put pominje 1348. godine, u Arhanđelovskoj povelji srpskog cara Stefana Dušana.
Do kraja 18. veka u selu je postojala crkva Sv. Nikole.
Južno od sela, u brdima, nalazi se pećina-isposnica, koja je pregradnim zidom bila pretvorena u crkvu.
U Hoči Zagradskoj danas više nema Sr

CRVENI
Na levoj strani Ibra, kod izvorišta Crvenske rečice, smešteno je planinsko selo Crveni.
U selu postoje ostaci crkve iz srednjeg veka.

  CREPULJA
Selo Crepulja se nalazi u Ibarskom Kolašinu, pod severnim obroncima Mokre Gore.
U Crepulji postoji srpska crkva iz 14. veka koja je, po predanju, bila prvobitno posvećena Sv. Lazaru. Po istoj tradiciji, crkvu je podigla neka vlastelinska kćer, devojka, iz zahvalnosti za čudotvorno ozdravljenje od nepoznate bolesti kojoj je dugo tražila leka idući od manastira do manastira. Crkva je sada posvećena Sv. Nikoli.
Hram je više puta obnavljan. Najstarija obnova bila je u drugoj polovini 16. ili početkom 17. veka, o čemu svedoči sačuvani natpis na dovratniku. Druga obnova je bila početkom 18. veka i tada je crkva i živopisana, što potvrđuje fresko-natpis u niši đakonikona. Od tog živopisa je sačuvano oko jedanaest kvadratnih metara. Iako skromnih kvaliteta, ovo slikarstvo ima svoju dokumentarnu vrednost, jer govori o nastojanju da se očuva tradicija i u najtežim uslovima robovanja pod tudjinom.

  CRKOLEZ
Selo Crkolez se nalazi u Metohijskom podgoru.
U pisanim izvorima selo se prvi put pominje 1395. godine, u povelji srpske kneginje Milice kojom se crkva Sv. Jovana u Crkolezu prilaže svetogorskom manastiru Svetog Pantelejmona.U turskom popisu iz 1485. godine upisano je 47 srpskih kuća, među kojima je i kuća seoskog popa.Godine 1943. albanski fašisti su spalili celo selo, a srpsko i crnogorsko stanovništvo, uključujući žene i decu, oterali su u logor u Rakošu. Tada su pokušali da zapale i crkvu, ali ih je u tome sprečila jedna starica koja je na vreme ugasila požar.U crkvi Sv. Jovna se do 1955. godine čuvala zbirka od jedanaest izuzetno vrednih i starih srpskih rukopisnih knjiga od 13. do 14. veka, pisanih na pergamentu i papiru. Među njima je posebno vredno Jevanđelje koje je pisano na pergamentu iz 13. veka. Ukrašeno je sa jedanaest inicijala kolorisanog crteža, koji prikazuju “zverinje” ornamentike arhaičnog teratološkog stila. Ovi inicijali stoje na samom početku srpske istorije umetnosti.Od izuzetne vrednosti su i 41 list četvrte inkunabule, štampane 1495. godine u Crnojevića štampariji na Cetinju.U porti crkve Sv. Jovana raste dud star nekoliko vekova. Po predanju, drvo je kalemljeno kada je crkva zidana i to sa grančicom šam-duda iz Pećke patrijaršije. Isto predanje kaže da je taj šam-dud doneo Sveti Sava iz Jerusalima i sam ga zasadio u porti Pećke patrijaršije.

  CRNOBREG
Crnobreg se nalazi južno od sela Dečana.Pod slovenskim imenom Črnobreg, selo se prvi put pominje 1330. godine, u povelji srpskog kralja Stefana Dečanskog.Po turskom popisu iz 1485. godine, selo je imalo 19 srpskih i jedan muslimanski dom.U selu postoji crkva Sv. Nikole i crkva Sv. Georgija, koje se pominju u hrisovulji Stefana Dečanskog.

ČABIĆI (KLINA)
Po hrisovuljama manastira Dečana iz 1330. godine, Čabići su bili najveće selo u vlastelinstvu ovog manastira. U to vreme imali su oko 200 domaćinstava, svoga zlatara, mačara, kovača i deset popova. Već tada je u selu postojala crkva Svetog Petra.Po turskom popisu iz 1455. godine u selu je bilo 67 srpskih domova, sa popom na čelu spiska.U selu postoji novija crkva Svetog Nikole. Njene freske stilski pripadaju slikarstvu prve ili druge polovine 17. veka. Devedesetih godina 20. veka albanski teroristi su više puta nasilno otvarali crkvu i skrnavili je.U selu postoje dva srpska groblja.

  ČEČEVO
Selo Čečevo se nalazi u Ibarskom Kolašinu.U turskom popisu iz 1455. godine selo je imalo 10 srpskih kuća.Seoska crkva je posvećena Svetoj Petki, a podignuta je 1938. godine na temeljima starije, veće i šire crkve, koja je postojala još u 14. veku. U srednjem veku crkva Sv. Petke je imala veliki ugled kod čečevskog stanovništva, pa je u slučajevima sporova sa Turcima kod nje sazivan narodni zbor vidjenijih ljudi koji je predlagao rešenje i sporazume.

  ČIČAVICA
Čičavica je naziv planinskog venca i visoravni koja deli Kosovo od Metohije. Srpski književnik Branislav Nušić, koji je početkom 20. veka boravio kao konzul u Prištini, nazvao je Čičavicu “Srpskom Svetom Gorom”.U srpskom i albanskom narodu postoji predanje da Čičavica ima 77 izvora, 77 potoka i 77 crkava. Po tom predanju, u južnoj Čičavici su bili samo ženski manastiri.U turskom popisu iz 1544/45. godine zapisano je da se u toj oblasti nalazi “ukupno manastira i crkava - 52”.Danas u Čičavici postoji 36 crkvišta i drugih tragova crkava.

  ČPILJE
Čpilje je zaselak sela Banje u Ibarskom Kolašinu. Svoje drugo ime “Kuline” selo je dobilo po ostacima utvrđenog manastira sa crkvom i zvonikom - kulom.Crkva je verovatno sagrađena u 134. ili 14. veku, a sastojala se od narteksa, egzonarteksa, zvonika i groblja.Zidovi kule-zvonika očuvani su mestimično i do visine sedam-osam metara. Na severnom zidu jugositočne kule postoji urezan ćirilski natpis iz koga se vidi da je 1492. godine došlo do rušenja crkve ili zvonika.Na crkvenom groblju je oko 150 starih monolitnih nadgrobnih spomenika, zbog čega ono predstavlja jednu od najvećih i najočuvanijih srednjovekovnih nekropola ne samo na Kosovu i Metohiji nego i u Srbiji.

ŠTIMLJE (UROŠEVAC)
U Štimlju se nalazio dvorac srpskog kralja Stefana Dečanskog. Godine 1348. car Dušan je obavezao meštane ovog sela da daju med i vosak njegovoj zadužbini - crkvi Svetih Arhanđela kod Prizrena.
Po turskom popisu iz 1455. godine selo je imalo 109 srpskih kuća i dva popa.
Između 1920. i 1922. godine na temeljima neke starije crkve je podignuta crkva Svetog Arhanđela Mihaila. Posvećena je srpskim ratnicima izginulim u Prvom svetskom ratu. Crkvu je podiglo društvo "Kneginja LJubica", po projektu Jelisavete Načić, prve žene arhitekte u Srbiji.  Danas bez Srba.

  ŠTRPCE
štrpce je veliko selo na desnoj strani Lepenca.
Po turskom popisu iz 1455. godine u selu je bilo 65 srpskih domaćinstava.
Seoska crkva Sv. Nikole je sagrađena i živopisana 1576/77. godine. Sačuvan je fresko-natpis na kome je pobrojano devet ktitora na čelu sa seoskim popom.
Istočno od sela se nalazi crkva Sv. Jovana Krstitelja. Podignuta je 1911. godine na temeljima neke starije crkve.
U selu je očuvano i staro srpsko groblje. Najjuznija Srpska enklava na Kosovu i Metohiji u kojoj zivi oko 15000 Srba